Project Tip-Tow: Mỹ từng nối hai tiêm kích vào cánh máy bay ném bom

Nhìn bức ảnh một chiếc B-29 bay cùng hai tiêm kích ở hai đầu cánh, tôi cứ tưởng chúng đang bay đội hình sát nhau. Nhưng nhìn kỹ mới thấy: ba chiếc máy bay được nối với nhau thật. Hai chiếc nhỏ không chỉ bay bên cạnh chiếc lớn.

Đó là Project Tip-Tow, một thử nghiệm của Không quân Mỹ nhằm tăng tầm hoạt động cho tiêm kích. Ý tưởng nghe liều, hình dáng cũng lạ, nhưng phía sau nó là một bài toán rất thực tế.

Máy bay ném bom đi xa, còn tiêm kích hộ tống thì sao?

Máy bay ném bom có thể cần bay một hành trình rất dài. Muốn bảo vệ nó, tiêm kích hộ tống cũng phải theo được hành trình ấy, rồi còn đủ nhiên liệu để trở về. Nếu tiêm kích phải quay đầu sớm, chiếc máy bay ném bom có thể mất lớp bảo vệ đúng lúc cần nhất.

Thay vì chỉ tìm cách mang thêm nhiên liệu trên từng chiếc tiêm kích, các kỹ sư thử một hướng khác: cho máy bay nhỏ đi cùng máy bay lớn bằng một kết nối vật lý. Trong Tip-Tow, vị trí kết nối nằm ở đầu cánh.

Đọc tới đây, tôi nghĩ ngay tới cảnh ba người khoác vai nhau mà chạy. Nhưng trên trời, mọi chuyện khó hơn nhiều. Mỗi chiếc máy bay đều có chuyển động riêng, trong khi không khí quanh cánh không hề đứng yên.

Ba chiếc máy bay nối nhau như thế nào?

Tip-Tow sử dụng một chiếc B-29 được cải tiến và hai tiêm kích F-84D cánh thẳng. Mỗi chiếc tiêm kích nối vào một đầu cánh của máy bay ném bom bằng thiết bị ghép chuyên dụng.

Ảnh chụp trong nhà chứa máy bay cho thấy các kỹ thuật viên kiểm tra cơ cấu này trên mặt đất. Đây là ảnh thử ghép nối, không phải ảnh tai nạn. Còn ảnh ba máy bay trên không cho thấy cấu hình ấy đã thực sự bay được.

Điểm dễ hiểu nhầm là hai chiếc tiêm kích không đơn thuần trở thành hai khối nặng treo vào cánh B-29. Cánh của chúng vẫn tạo lực nâng. Theo lời kể của phi công thử nghiệm Bud Anderson, trong các chuyến bay kéo, công suất động cơ tiêm kích có thể được giảm xuống, và đã có thử nghiệm tắt động cơ.

Bay được chưa có nghĩa là dùng thường xuyên được

Điều làm tôi thấy thú vị nhất ở câu chuyện này là khoảng cách giữa một thử nghiệm thành công và một hệ thống có thể sử dụng đáng tin cậy.

Một lần ghép nối được trong điều kiện thuận lợi là thành tích kỹ thuật. Nhưng muốn đưa vào sử dụng, người ta còn phải tính đến khả năng lặp lại, việc huấn luyện phi công, độ ổn định và mức rủi ro chấp nhận được.

Trong lời kể của Anderson, luồng khí gần đầu cánh và dao động của tổ hợp là những khó khăn đáng kể. Khi các máy bay đã nối với nhau, chuyển động của chiếc này có thể ảnh hưởng đến chiếc kia. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “ghép được không”, mà còn là “giữ ổn định được không”.

Tai nạn năm 1953

Ngày 24 tháng 4 năm 1953, một chuyến thử nghiệm kết thúc bằng tai nạn nghiêm trọng. Anderson ghi lại rằng sau khi hệ thống điều khiển tự động được kích hoạt, chiếc tiêm kích đang nối cánh chuyển động dữ dội và va vào B-29. Hai máy bay bị mất, không ai trên hai chiếc sống sót. Chiếc tiêm kích còn lại đã tách ra trước đó.

Tai nạn chấm dứt Tip-Tow. Video của Military 3D World sử dụng ảnh tư liệu của những chuyến bay trước đó để kể lại sự kiện; không có cảnh quay tai nạn hay hình ảnh dựng giả làm tư liệu thật.

Đừng nhầm Tip-Tow với Tom-Tom và FICON

Ba cái tên này thường xuất hiện cạnh nhau vì đều liên quan đến việc đưa máy bay nhỏ đi cùng máy bay lớn. Tuy nhiên, cấu hình của chúng khác nhau:

• Tip-Tow: B-29 và F-84D, nối tại đầu cánh.
• Tom-Tom: B-36 và RF-84F, cũng nghiên cứu nối đầu cánh.
• FICON: B-36 mang một máy bay cải tiến bằng cơ cấu dạng giá treo, không phải nối hai tiêm kích vào hai đầu cánh như Tip-Tow.

Thậm chí một số tên tệp ảnh cũ còn chứa chữ “TomTom” dù ảnh chụp Tip-Tow. Vì vậy, phải xem nội dung chú thích và loại máy bay, chứ không thể chỉ nhìn tên tệp.

Một ý tưởng lạ, một bài toán có thật

Sự phát triển của tiếp nhiên liệu trên không mang lại một giải pháp thực tế hơn để kéo dài tầm bay cho tiêm kích. Thay vì nối máy bay hộ tống vào đầu cánh, người ta có thể bổ sung nhiên liệu khi đang bay.

Với tôi, Tip-Tow đáng nhớ vì nó cho thấy các kỹ sư từng sẵn sàng thử những cách rất khác để giải quyết vấn đề. Một thiết kế trông kỳ quặc vẫn có lý do tồn tại. Và một ý tưởng có cơ sở kỹ thuật vẫn có thể quá khó để trở thành lựa chọn sử dụng thường xuyên.

Bạn thấy việc nối ba máy bay như vậy là sáng tạo hay quá mạo hiểm? Tôi kể thêm những câu chuyện hàng không khác trên kênh Military 3D World.

 

Nguồn tham khảo và ảnh

• Air Mobility Command: History of aerial refueling — Fueling the fighters.
• Bud Anderson: Caught by the Wing-Tip — lời kể của phi công thử nghiệm.
• Bảo tàng Không quân Mỹ: YRF-84F FICON.
• Ảnh ba máy bay nối cánh và ảnh thử cơ cấu ghép nối trên mặt đất: U.S. Air Force, được trang nguồn xác định là tác phẩm thuộc phạm vi công cộng tại Hoa Kỳ.
• Trang ảnh chính thức của USAF đánh dấu ảnh Tip-Tow là public domain. Việc sử dụng tư liệu không hàm ý Không quân Mỹ hay Bộ Quốc phòng Mỹ bảo trợ cho bài viết hoặc kênh.